باشد ، زيرا كه مورخان عرب و ايرانى كه مندرجات كتبشان ، آيينه عقايد روحانيون عهد ساسانى است ، او را پادشاهى رحيم و مهربان « 1 » معرفى مىكنند . نسبت بيهود هم سختگيرى كرد و در سال 455 - 454 فرمان داد ، كه روز سبت « 2 » را عيد نگيرند . اين شهريار از سال دوم سلطنت خود « 3 » نسبت بعيسويان ارمنستان سختى بسيار كرد . اليزه در اين باب نكته جالب توجهى « 4 » آورده ، كه يزدگرد تمام اديان كشور خود را مطالعه كرد و آنها را با ديانت زردشتى سنجيد و آيين عيسويان را نيز فراگرفت از كلمات اوست كه فرمود : « بپرسيد ، دقت كنيد به‌بينيد ، هر كدام بهتر بود ما آن را اختيار مىكنيم » . بعقيده اين نويسنده متعصب ارمنى ، پادشاه اين سخن را به قصد فريب و بنابر دورويى مىگفت ، ولى بعقيده ما ، اگر اين روايت صحيح باشد ، كار اين شهريار اقدامى بسيار مستحسن براى كشف حقيقت اديان آن عصر بوده است . اين قبيل كارها در تاريخ پادشاهان ساسانى سابقه دارد . چنان كه ديديم شاهپور اول و هرمزد اول بكيش مانى علاقه پيدا كردند و بعدا خواهيم ديد ، كه آيين مزدك تا چه اندازه در كواذ اول تأثير كرد . بهرحال يزدگرد دوم پس از مقايسه اديان مختلفه بديانت زردشت باقيماند و مهر نرسى ، كه دشمن صعب عيسويان بود ، زمام امور كشور را در دست نگاه داشت . ولى صحت روايت اليزئوس مورد ترديد است . بعقيده آكينيان كتاب اليزئوس ، به صورتى ، كه امروز در دست ما است ، تحريفى است از نسخه اصلى ، كه موضوعش شرح جنگ ارمنستان در سال 551 بوده است و آنچه در نسخه كنونى به يزدگرد دوم منصوب است ، مربوط به خسرو اول انوشيروان مىباشد .

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 871 ، نلدكه ، ص 113 . ( 2 ) - نلدكه ، طبرى ، ص 114 ، يادداشت 1 . ( 3 ) - لانگلوا ، ج 2 ، ص 184 . ( 4 ) - ايضا ، ص 187 و بعد .